Voorkom levensgevaarlijke vlambogen

Werk veilig, altijd!

oktober 19, 2021

Je hebt het vast vaker gehoord: “De spanning kan er niet af hoor! Dan hebben we geen wifi en kunnen we niet werken. Je kunt het probleem toch wel op een andere manier verhelpen?” De druk om onveilig te werken wordt steeds groter, net als de kans op ongelukken. Je wilt je opdrachtgevers graag van dienst zijn. Maar vergeet hierbij vooral je eigen veiligheid niet! Want het gevaar van vlambogen is groter dan je denkt.

“Zeer ernstige tot zelfs dodelijke verbranding, verminking van armen, handen en gezicht… Vlambogen kunnen verschrikkelijke gevolgen hebben”, weet NEN-trainer en adviseur Pouw Jongbloed uit ervaring. “Er zijn installateurs die zo ernstig verminkt zijn, dat hun kinderen ze ‘een monster’ noemen. Intens verdrietig, vooral omdat het te voorkomen was. Er moet dan ook meer aandacht zijn voor veilig werken.”

Zo ontstaat een vlamboog

Een vlamboog ontstaat door het overspringen van elektrische lading tussen geleiders (parallel) of binnen een geleider (serieel). In het eerste geval ontstaan vlambogen vaak door kortsluiting. Traditionele installatieautomaten en aardlekschakelaars bieden hiertegen veelal geen bescherming. Bij seriële vlamboogvorming zijn slechte verbindingen meestal de oorzaak.
Bij een vlamboog ontstaat een grote hoeveelheid warmte-energie, met een extreem hoge temperatuur, tot wel 20.000o C. Een vlamboog doet zich vooral voor tijdens het onderhoud aan elektrische installaties, vaak door een menselijke fout. Bijvoorbeeld door het laten vallen van gereedschap tussen onder spanning staande delen van een installatie. Maar ook bij schakel- en bedieningshandelingen waarbij onverwachts apparatuur defect blijkt te zijn.

Andere risico’s

In de Verenigde Staten is vlamboogbeveiliging voor bepaalde toepassingen al jaren verplicht. Ook in Duitsland is hiermee gestart. In Nederland staat het alleen als aanbeveling in de NEN 1010. Er komt steeds meer aandacht voor, ook vanuit de hoek van verzekeraars en de brandweer. Dit heeft deels te maken met de energietransitie: ons elektriciteitsgebruik neemt toe en daardoor ook het aantal stekkerbare installaties thuis of op kantoor. “Desondanks is het risico op vlambogen in ons land zwaar onderbelicht”, geeft Pouw aan. “Er is meer aandacht voor schokgevaar, maar het gevaar van vlambogen moet je niet onderschatten. Bij de professionals in Nederland vindt jaarlijks gemiddeld minder dan één dodelijk ongeval plaats door een elektrische schok, terwijl er ieder jaar 50 tot maar liefst 500 installateurs in meer of mindere mate verminkt raken door vlambogen. En brandwonden zijn niet het enige risico. Naast de enorme hitte die vrijkomt, waarbij je huid direct letterlijk smelt, kunnen ook zeer giftige stoffen vrijkomen, zoals koper- en staaldamp. Deze koperdamp – die vaak wordt verward met rook – kan je longen blijvend beschadigen, met mogelijk een langzame dood tot gevolg. Daarnaast kunnen rondvliegende splinters van geleiders nare extra verwondingen veroorzaken.”

Veilig werken

Altijd veilig werken is dus het devies. Pouw: “Schakel in eerste instantie de spanning uit. Werk spanningsloos, ook al wil een opdrachtgever dat niet: onthoud dat je de wet overtreedt als je onder spanning werkt. En dat jíj risico loopt op levenslange verminking, niet de opdrachtgever. De wet kent uitzonderingen, maar die zijn nooit gebaseerd op economische gronden. Om ongelukken bij bedieningswerkzaamheden te beperken, zorg je ervoor dat op ruime afstand van de installatie je werk kunt doen: hoe verder, hoe beter. Houd iedereen uit de buurt en laat ook geen stagiair meekijken: gaat het fout, dan zijn er twee slachtoffers. Kun je echt niet op afstand werken, maak dan van tevoren een risico-analyse: zitten er bijvoorbeeld onderdelen los en werkt de beveiliging? Een opdrachtgever weet dit vaak niet, dus controleer dit voordat je aan de slag gaat.”

Goede beschermingsmiddelen

“Het belangrijkste is zorgen voor goede beschermingsmiddelen”, adviseert Pouw. “Je hoofd en handen zijn het dichts bij de installatie, dus die hebben de meeste bescherming nodig. Veilige, vlamboogbestendige handschoenen zijn een must.
Rubberen handschoenen voldoen absoluut niet: deze smelten meteen in je huid en zorgen voor onherstelbare beschadigingen. Ook leren overhandschoenen zijn niet veilig: de naden kunnen door de hitte openbreken, waardoor de hitte alsnog vat krijgt op je huid. Om je gezicht te beschermen, is een combinatie van een vlamboogbeschermende helm met scherm die geschikt is voor de verwachte vlamboogenergie, gehoorkap en nekbescherming verplicht. Draag ook geen sieraden tijdens je werk: als die in de kast vallen, kan er een geleidende damp ontstaan die de oorzaak kan worden van een grote en onverwachte vlamboog. En zorg ervoor dat er altijd iemand in de buurt is die kan assisteren als het fout gaat. Hierbij is het belangrijk dat de betrokkenen weten wat ze wel en juist niet moeten doen. Bijvoorbeeld hoe je moet handelen en hoe je een wond moet verzorgen, dit kan veel extra ellende achteraf voorkomen.”

Vlambogen voorkomen

Ook al werk je met goede beschermingsmiddelen, vlambogen proberen te voorkomen is natuurlijk altijd het beste. “Dit is vaak in het ontwerp te realiseren door een goede opbouw van de installatie, met componenten die van goede kwaliteit zijn”, tipt Pouw. “Helaas is dat voor bestaande installaties niet zomaar mogelijk. In die gevallen is het noodzakelijk dat een leidinggevende zorgt voor een goede risicoanalyse en de beoordeling van het vlamboogvermogen dat vrij kan komen. Om pas daarna met daarvoor geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen de bedienings- en eventueel overige werkzaamheden uit te voeren.
Immers, voorkomen is nog altijd beter dan genezen.”

Pouw Jongbloed

Pouw Jongbloed is lid van de Technische Commissie NEN 1010; van NEC 623 (over NEN-EN 50110, NEN 3140 en NEN 3840); van NEC 31 (elektrisch materieel ATEX) en NEC 17B (de commissie die zich bezighoudt met normen voor paneelbouw (zoals de NEN-EN-IEC 60947-serie en NENEN-IEC 61439-serie).

Verder is hij bestuurslid bij Stipel (Stichting Persoonscertificatie Energietechniek). Pouw is bovendien voorzitter van NEC 44 (NEN-EN-IEC 60204-1 Elektrische uitrusting van machines). Hij adviseert bedrijven over elektrische bedrijfsvoering en installaties.

Terug naar Algemeen nieuws
©2016 Oosterberg BV     |      Website realisatie: Webton.nl